Comité Cidadán polo Clima de Pontevedra

Descrición breve da acción

O Comité Cidadán polo Clima de Pontevedra foi un proceso de deliberación cidadá desenvolvido entre marzo e xuño de 2026. Dezaseis veciñas e veciños do municipio, de idades, traxectorias e situacións distintas, reuníronse en cinco sesións de catro horas para elaborar recomendacións prácticas que axuden a reducir a pegada climática de Pontevedra a través de cambios no consumo de alimentos e nas políticas públicas relacionadas coa alimentación.

O Comité formou parte do proxecto Plataforma ODS, impulsado polo Post-Growth Innovation Lab da Universidade de Vigo co apoio financeiro do Ministerio de Dereitos Sociais, Consumo e Axenda 2030 e en colaboración co Concello de Pontevedra. O equipo de Hidria deseñou e facilitou as sesións xunto co laboratorio. A experiencia tomou como referencia a Asemblea Cidadá polo Clima celebrada en España e adaptouna á escala dun municipio.

As sesións celebráronse pola tarde, entre semana, do 3 de marzo ao 30 de xuño de 2026, en espazos da Universidade de Vigo no Campus da Xunqueira de Pontevedra e no IES Luís Seoane. Paso a paso, o grupo construíu unha visión compartida dunha Pontevedra máis sostible en 2035, analizou como se producen os alimentos que se consomen no municipio, elaborou 12 propostas preliminares co alumnado do IES Luís Seoane, converteunas en 30 accións e desenvolveu en detalle as accións máis valoradas.

O resultado son 12 accións coa súa ficha completa, agrupadas en catro liñas temáticas: os circuítos curtos de comercialización, a alimentación sostible na comunidade escolar, a prevención do desperdicio e os espazos e infraestruturas para un sistema alimentario local resiliente. O proxecto presentou estas recomendacións en público o 16 de outubro de 2026, e o Concello de Pontevedra comprometeuse a valoralas desde a perspectiva administrativa e política.

Contexto e obxectivos

O Comité foi un grupo de traballo formado por persoas voluntarias que analizaron un problema público e elaboraron recomendacións para o Concello. Buscou ofrecer un espazo amable de encontro e diálogo no que a cidadanía puidese deseñar propostas, e foi unha iniciativa pioneira en Galicia. Tivo un carácter deliberativo, consultivo, aberto e propositivo: as súas conclusións orientan o Concello sen obrigalo, e desde a primeira sesión o equipo aclarou que era un espazo de deliberación, sen carácter activista.

Tomou como referencia a Asemblea Cidadá polo Clima, que xurdiu da Declaración ante a emerxencia climática e ambiental en España, aprobada polo Consello de Ministros o 21 de xaneiro de 2020. O Comité de Pontevedra trasladou esa experiencia á escala municipal como proceso piloto, cun grupo máis reducido, menos sesións e un único ámbito, o consumo de alimentos, que conecta a vida cotiá da cidadanía coas emisións do municipio e con competencias municipais como os mercados, os comedores escolares ou as hortas urbanas.

O obxectivo foi elaborar recomendacións prácticas que contribúan a reducir a pegada climática do municipio a través de cambios nos patróns e nas políticas de consumo de alimentos. Os obxectivos específicos foron constituír un grupo diverso e comprometido, construír unha comprensión compartida do reto climático e do sistema alimentario local, identificar barreiras e oportunidades para un consumo de alimentos máis sostible, formular e priorizar accións, e desenvolver as accións prioritarias para trasladalas ao Concello.

O Comité formou parte do proxecto Plataforma ODS (Plataforma de ciencia aberta para o impulso local dos ODS), que busca promover os Obxectivos de Desenvolvemento Sostible no ámbito local mediante a cocreación de políticas baseadas en evidencia científica. O seu proxecto piloto en Pontevedra conectou dúas accións: Postgrowth S.A.: Alimentación, na que alumnado e profesorado do IES Luís Seoane investigaron o consumo de alimentos dos fogares, e este Comité. Ambas atopáronse no I Foro de Desenvolvemento Local, onde os resultados da investigación escolar alimentaron o debate do Comité.

Entidades organizadoras, colaboradoras e financiadoras

A entidade responsable foi a Universidade de Vigo, a través do Post-Growth Innovation Lab. O laboratorio coordinou o proxecto Plataforma ODS, validou o deseño de cada sesión, apoiou o traballo nas mesas coa toma de notas, o rexistro fotográfico e o control de tempos, e organizou o Foro de Desenvolvemento Local.

Hidria, o equipo consultor, encargouse da convocatoria e selección das persoas do Comité, do deseño metodolóxico das sesións, da facilitación das mesas de traballo e dos informes de sesión. Antes de cada sesión, Hidria preparaba un programa detallado cos obxectivos, a axenda, a descrición de cada dinámica e os materiais necesarios, e o laboratorio revisábao e validábao. Despois de cada sesión, Hidria redactaba un informe coa metodoloxía e os resultados.

En cada sesión, o equipo de Hidria facilitou as dinámicas, guiou o traballo nas mesas, resolveu dúbidas e coidou que se cumprisen os obxectivos de cada actividade. O equipo do Post-Growth Innovation Lab repartiuse entre as mesas para apoiar o traballo dos grupos, e os peches de sesión conducíronse de forma conxunta.

O Concello de Pontevedra foi a entidade colaboradora e a destinataria das recomendacións. Unha representante participou no foro e unha concelleira contrastou as accións na cuarta sesión. O IES Luís Seoane foi a sede do I Foro de Desenvolvemento Local, onde o seu alumnado e profesorado presentaron a investigación de ciencia cidadá e traballaron co Comité.

O proceso financiouse no marco do proxecto Plataforma ODS, co apoio financeiro do Ministerio de Dereitos Sociais, Consumo e Axenda 2030. A Escola de Enxeñaría Forestal, a Facultade de Dirección e Xestión Pública e o IES Luís Seoane acolleron os encontros.

Captación e selección de participantes

A convocatoria difundiuse por varias canles e as persoas interesadas inscribíronse mediante un cuestionario. A selección fíxose de forma aleatoria entre as persoas inscritas, de modo que a composición do grupo dependeu de quen se presentou.

O equipo consultor chamou por teléfono ás persoas seleccionadas para explicarlles o proxecto, o seu alcance, o carácter deliberativo do Comité e a estrutura prevista das sesións. Nesa conversa confirmou o interese e a dispoñibilidade reais, buscou a data máis axeitada para a primeira sesión e preguntou como coñecera cada persoa a iniciativa, para avaliar as canles de difusión. Unha vez pechado o grupo, cada persoa recibiu por mensaxe a confirmación da súa participación coa data, a hora e o lugar da primeira sesión.

O Comité quedou formado por 16 persoas, 9 mulleres e 7 homes. O grupo foi interxeracional, cunha persoa de 18 a 30 anos, cinco de 31 a 45, seis de 46 a 65 e catro de máis de 65. Nove persoas estaban en activo, tres xubiladas, tres en desemprego e unha indicou outra situación.

Tres persoas tiñan estudos secundarios, de Formación Profesional ou Bacharelato, oito tiñan estudos universitarios e cinco, ademais, un máster ou un doutoramento. O grupo foi paritario e interxeracional, pero a convocatoria atraeu sobre todo persoas con estudos universitarios, e a xente nova quedou pouco representada malia os esforzos de difusión.

Métodos e ferramentas

O traballo organizouse en catro fases, desde a comprensión do problema ata a concreción de accións: constitución e visión compartida, aprendizaxe e deliberación, deliberación e xeración de propostas, e síntese e concreción final. Cada sesión produciu materiais que servían de punto de partida para a seguinte. As sesións, de catro horas, celebráronse o 3 e o 24 de marzo, o 28 de abril, o 21 de maio e o 30 de xuño de 2026, no Campus da Xunqueira da Universidade de Vigo e no IES Luís Seoane, en Monteporreiro.

A primeira sesión constituíu o Comité con dinámicas de presentación, unha primeira fotografía do reto climático coa ferramenta Survey123, que mostra as respostas en tempo real, e un exercicio de visión de futuro, Pontevedra 2035, despois do cal o equipo centrou o proceso nos alimentos ao longo de todo o seu ciclo de vida. A segunda analizou como se producen os alimentos que se consomen en Pontevedra, valorou con puntos de cores a orixe dos alimentos habituais e identificou barreiras, oportunidades e o papel do Concello. A terceira, celebrada xunto ao I Foro de Desenvolvemento Local, partiu da investigación do alumnado para formular propostas en catro estacións con retos, votar as 12 máis apoiadas e completar as súas necesidades e barreiras.

Na cuarta sesión, tres grupos converteron as propostas en 30 accións, puntuáronas con criterios ambientais, institucionais, económicos e sociais e contrastáronas cunha concelleira. Antes da quinta, dous cuestionarios priorizaron as accións e asignaron unha a cada participante, que a desenvolveu mediante conversas por parellas en formato de speed dating, seguidas dunha presentación e dunha validación con gomets.

O grupo usou unha canle de mensaxería de uso exclusivamente operativo, as sesións incluían unha pausa con café e a organización puxo un autobús para a sesión do foro. As persoas do Comité recibiron unha compensación económica en función do número de sesións ás que asistiron e, tras as sesións, unha versión resumida de cada informe de sesión.

O proceso cumpriu os requisitos da Universidade de Vigo para a investigación con persoas e con datos persoais, entre eles o protocolo do seu Comité de Ética (CEISHMA), o Regulamento xeral de protección de datos e a Lei orgánica 3/2018. A participación foi voluntaria, cada persoa asinou un consentimento informado, os datos gardáronse na nube institucional con acceso restrinxido e os resultados difúndense de forma agregada.

Resultados

O proceso funcionou como un funil, desde percepcións amplas sobre o cambio climático ata 12 accións municipais. As 12 propostas preliminares da terceira sesión convertéronse en 30 accións na cuarta, que se sintetizaron en 28 e se priorizaron por cuestionario, con 15 seleccionadas. Na quinta sesión desenvolvéronse 12 fichas de acción, porque tres das persoas ás que se asignara unha acción non puideron asistir.

O informe final do Comité, de xullo de 2026, ordena as 12 accións segundo a prioridade que lles deu o grupo e agrúpaas en catro liñas temáticas. Cada acción conta cunha ficha que detalla os actores implicados e o seu papel, os recursos necesarios, os primeiros pasos, o horizonte temporal, os indicadores de seguimento e a súa relación con outras accións.

A primeira liña, circuítos curtos de comercialización e conexión entre produción e consumo, inclúe levar o mercado fóra do mercado, postos de venda ambulante de produto local no contorno do Mercado de Abastos, actividades de encontro entre produtores e consumidores, o apoio da Administración a experiencias directas e caixas de produtos locais e de tempada a prezos accesibles. A segunda, alimentación sostible e educación na comunidade escolar, abrangue o produto local e a cociña in situ nos comedores escolares e programas de educación sobre alimentación e consumo sostible.

A terceira liña, prevención do desperdicio e aproveitamento dos excedentes, promove ferramentas para o aproveitamento dos excedentes alimentarios e a análise e difusión de boas prácticas sobre desperdicio alimentario. A cuarta, espazos e infraestruturas para un sistema alimentario local resiliente, propón mellorar o Mercado de Abastos e reformular e ampliar a rede de hortas urbanas públicas en distintos barrios.

O proceso deixou tamén materiais reutilizables, como os programas e informes de sesión, o documento de propostas preliminares, as fichas de acción e os cuestionarios de priorización. As fichas completas están no informe final do Comité, dispoñible na web de TIAS lab.

Impactos

Ao final de cada sesión, as persoas participantes valoraron a xornada nunha diana con catro aspectos: o interese dos contidos, as oportunidades de participar, o clima de colaboración e a utilidade do obradoiro. A primeira sesión tivo boa acollida, a segunda unha valoración positiva con respostas concentradas no centro, e a cuarta unha moi boa valoración da oportunidade de expresarse e da utilidade do obradoiro, con puntuacións algo máis baixas, aínda que positivas, no clima de colaboración e no interese dos contidos.

O grupo mantivo o seu compromiso durante catro meses de traballo voluntario polas tardes, e 12 das 16 persoas do Comité asistiron á quinta sesión. Unha persoa avisou con antelación de que non podería asistir e outras tres finalmente non asistiron, de modo que as accións asignadas a esas tres persoas quedaron sen desenvolver.

A avaliación dos obxectivos concluíu que constituír un grupo diverso e construír unha comprensión compartida se cumpriron en parte, que identificar barreiras e oportunidades se cumpriu e que formular e priorizar accións se cumpriu cunha esixencia técnica alta. Desenvolver as accións e trasladalas ao Concello cumpriuse no esencial, con 12 fichas completas, informe final e presentación pública, pero cunha validación colectiva parcial.

O 16 de outubro de 2026 o proxecto Plataforma ODS presentou en público os seus resultados na Casa das Campás de Pontevedra, nun acto aberto que tamén se emitiu en directo. A presentación incluíu as recomendacións do Comité e unha mesa redonda sobre como se conectan as asembleas cidadás coas decisións da administración.

O Concello de Pontevedra ten o compromiso de valorar as medidas desde a perspectiva administrativa e política e de ver cales pode poñer en marcha. A Universidade de Vigo, a través do Post-Growth Innovation Lab, fará o seguimento das recomendacións e manterá a comunicación coa cidadanía e coas persoas que formaron o Comité.

Leccións aprendidas

O Comité cumpriu o seu propósito principal: un grupo de veciñas e veciños elaborou en cinco sesións accións municipais concretas, o Concello comprometeuse a valoralas e o proceso presentouse en público. A calidade da deliberación, en cambio, tivo límites claros. As diferenzas de coñecemento entre as persoas participantes, un arranque abstracto, tarefas demasiado técnicas e unha facilitación que non sempre equilibrou as voces fixeron que unhas persoas pesasen máis que outras no resultado.

Entre o que funcionou destacan o compromiso do Concello, a presenza dunha concelleira na cuarta sesión, unha secuencia progresiva na que cada sesión preparou a seguinte, a conexión coa ciencia cidadá, a variedade de dinámicas, os cuestionarios previos á última sesión e o compromiso do grupo. As persoas participantes recibiron ademais resumos das sesións e, ao final, o informe do Comité.

En canto ao que convén mellorar, o proceso non incluíu unha formación inicial común, e as exposicións breves das dúas primeiras sesións non bastaron para igualar o punto de partida. O foco na alimentación fixouse ao final da primeira sesión, en varios momentos pedíuselle ao grupo un traballo demasiado técnico e as axendas resultaron demasiado densas para catro horas, de modo que dúas actividades previstas non puideron completarse.

A convocatoria atraeu sobre todo persoas con estudos universitarios, tres ausencias deixaron accións sen desenvolver e non houbo un momento claro de acordo sobre o conxunto das 12 recomendacións. O informe sinala tamén o risco de que as sínteses reflectisen máis o equipo que o grupo, un contraste institucional que chegou na cuarta sesión, unha sesión compartida na que a mestura de perfís, idiomas e ritmos fixo máis difícil afondar e o feito de que non conste unha avaliación final do proceso.

Para futuras edicións, o informe recomenda unha formación inicial común, un tema e un resultado esperado claros desde a convocatoria, tarefas que lle pidan á cidadanía experiencia, prioridades e criterios, e unha facilitación que equilibre as voces. Recomenda tamén axendas con marxe, unha convocatoria máis ampla, fichas finais traballadas por parellas, sínteses devoltas ao grupo cun documento final aprobado en común, información do persoal técnico municipal desde o inicio e unha avaliación final coas persoas participantes.